Açık, katı ve ölçülebilir: 2030’a kadar süt tedarik zincirinin birinci derecede amaçları sera gazı azaltımı, gıda güvenliği/hijyen, verimlilik (girdi başına üretim) ve ekonomik dayanıklılık olmalı. Aşağıda önce gerçek veriye dayanan durumu özetliyorum, sonra çiğ olarak neyin yapılması gerektiğini, hangi düşünce kalıplarını derhal kırmanız gerektiğini ve öncelik sırasına göre somut adımları veriyorum.
Avrupa ve Türkiye Süt Üretimi Bakış
- AB düzeyinde politika ve strateji çerçevesi Farm to Fork / Green Deal ve 2030 biyolojik çeşitlilik hedefleri etrafında şekilleniyor; amaç sadece üretimi sürdürmek değil, üretimin çevresel etkisini ve halk sağlığı risklerini azaltmak. Food Safety+1
- Avrupa süt sektörünün meslek örgütleri 2024–25’te sürdürülebilirlik stratejilerini güncelledi; sektör 2030’a kadar emisyon, atık ve sürdürülebilirlik raporlamasında daha sıkı zorunluluklarla karşılaşacak. EDA – European Dairy Association
- Fransa, Avrupa’nın en büyük süt toplayıcılarından biri: 2024’te ~23 milyar litre civarı süt toplayarak bölgesel fiyat, işleme ve AR-GE dinamiklerinde belirleyici rol oynuyor. Fransız sanayi çepeçevre katma değer/işleme kapasitesiyle AB politikasının hem uygulayıcısı hem lobi aktörü. Salon Fromage+1
- Türkiye’de çiğ süt üretimi (2024) yaklaşık 22.5 milyon ton civarında bildirildi; üretim artışı sürse de maliyet baskısı, yem ve enerji maliyetleri ile kalite/hijyen zorlukları var. (Bakanlık/TÜİK raporları). Tarım ve Orman Araştırmaları+1
- Süt soğutma tankları ve hijyen ekipmanı için uluslararası/avrupa standartları (ISO 5708, EN serileri vb.) ve AB iyi hijyen uygulamaları doğrudan uygulanabilir; izlenebilir veri kayıtları, sıcaklık logları, CIP (clean-in-place) ve malzeme kalitesi (paslanmaz çelik, lazer kaynak vs.) artık temel beklenti. Standards ITEH+2LandbrugsInfo+2
AB’nin 2030 hedefleri — somut olarak neler bekleniyor
AB’nin çerçevesi doğrudan “süt üretimini kısıtla / kapat” demiyor; ama üretimin çevresel ayak izini, kimyasal/patojen risklerini ve hayvan refahı göstergelerini sıkılaştırıyor. Beklenen somut sonuçlar:
- Sürdürülebilirlik raporlaması: Çiftlik/işletme ölçeğinde sera gazı (özellikle metan), enerji kullanımı, gübre/atık yönetimi raporlaması 2030’a kadar yaygın hale gelecek. EDA – European Dairy Association+1
- Organik hedefleri ve arazi kullanımı: AB hedefleri içinde 2030’a kadar belirli oranlarda organik tarım ve biyolojik çeşitlilik hedefleri var; süt tedarik zinciri buna entegre olacak. Slow Food
- Gıda güvenliği & hijyen: Süt için izlenebilirlik, soğuk zincir kayıtları ve CIP prosedürleri zorunlu hale gelecek — maliyet değil, zorunluluk. Food Safety
Sonuç: AB pazarına erişim istiyorsanız 2030’a kadar çevresel performans ve hijyen ölçümlerinde “uygun” olmanız gerekecek; uyumsuzluk ihracat/işleme sözleşmelerinin kaybına neden olur.
Fransa’nın rolü — neden kritik?
Fransa, üretim hacmi, işleme (özellikle peynir ve süt tozu) kapasitesi ve kooperatif/özel sanayi yapısıyla AB içinde belirleyici aktör. Bu, iki şeyi sağlar:
- Pazar yönlendirme: Fransa’nın kalite/işleme tercihleri, AB içi ticarette fiyat ve standartlara etkili. Salon Fromage+1
- Politika etkisi: Fransa güçlü bir sektör lobisi olduğundan AB düzenlemeleri şekillenirken üretici çıkarlarını öne taşır; bu hem fırsat hem risk demek (daha sıkı çevresel kurallar desteklenebilir ama uygulamada tarımsal destek paketleriyle birlikte gelebilir). EDA – European Dairy Association
Tespit (acımasız gerçek): Fransa “büyük ve organize” olduğu için, küçük/orta ölçekli Türk çiftlikleri pazarda rekabet edebilmek için ya diferansiyasyon (katma değerli ürün, hijyen & traceability) ya da maliyet/verimlilik üstünlüğü geliştirmeli.
Türkiye: mevcut durum, fırsatlar ve tehditler
- Durum: 2024 üretimi ~22.5 milyon ton. Artış potansiyeli var ama maliyet (yem, enerji, işçilik) baskısı yüksek. Tarım ve Orman Araştırmaları+1
- Fırsatlar: İç pazar talebi, yerel işleme tesisleri, coğrafi işaretli ürünler, niş peynir/fermente ürünler ve hızlı soğutma & etkin hijyen ile kalite primleri mümkün.
- Tehditler: Soğuk zincir yetersizlikleri, kayıt dışılık, hijyen eksiklikleri ve AB/uluslararası pazarlara erişim için gerekli sertifikasyon eksikliği.
Süt soğutma tankları, hijyen ve SETUAY — neyi hedeflemeli?
SETUAY ve benzeri yerel üreticilerin mevcut ürün tanımına baktım: dikey/yatay süt soğutma tankları, lazer kaynaklı paslanmaz gövde, sağım robotu entegrasyonları gibi ürünler sunuyorlar. Bu üreticilerin rasyonel hedefleri olmalı:
- Uyumluluk & sertifikasyon: EN/ISO standartlarına uygunluk, CIP sistemleri, veri loglama özellikleri. (Kaynak: SETUAY ürün sayfaları ve ISO/EN standart dokümanları). Setuay+2Setuay+2
- Dijitalizasyon: Tank sıcaklık verilerinin otomatik kaydı, uzaktan izleme, veri ihracatı (CSV/JSON) — AB müşterisi bunu bekler. LandbrugsInfo
- Maliyet-verimlilik dengesi: Yerel imalat avantajını kullanıp bakım ve yedek parça erişimini garanti etmek. (SETUAY yerel üretici olarak bu alana oynuyor). Setuay
Benim radikal tavsiyem (doğrudan): Eğer SETUAY gibi üreticiyseniz hedefiniz “en ucuz tank” olmak olmamalı — hedef “sertifikalı, izlenebilir, entegre ve sektörle protokoller geliştirilebilen çözüm sağlayıcı” olmalı. Ucuzlukla yarışmak, 2030’ların regülasyon yükü altında sizi yok eder.
2030’a kadar dönüştürülmesi gereken zihniyetler (acımasız, net)
- “Yeterince iyi” yerine “kanıtlanabilir iyi”: Sütün soğutulduğunu söylemek yetmez; kayıtlı, doğrulanabilir veri sunmak zorunlu olacak.
- Kısa vadeli maliyet tasarrufu yerine sertifikasyon ve kaliteye yatırım: Bugün harcadığınız 1 birim sertifikasyona, 2–3 birim uzun vadeli pazar erişimi olarak geri döner.
- Ad-hoc çözümler yerine süreçleşme ve veri odaklı işletmecilik: Hijyen SOP’leri, günlük loglar, personel eğitimi — bunlar gider değil, müşteri teminatı.
Önceliklendirilmiş somut adımlar — çiftlikler, üreticiler (SETUAY vb.) ve politika yapıcılar
Aşağıda öncelik sırasına göre hemen uygulamanız gereken adımlar. Başka soru sormuyorum; yapın veya başarısız olun.
A. Çiftlik (üretici) — öncelik: kalite + izlenebilirlik
- Sıcaklık & hijyen veri kayıt altyapısı kurun: Soğutma tankına sensör + otomatik günlük CSV logu. (KPI: günlük 24 saatlik sıcaklık sapması < 1°C). LandbrugsInfo
- CIP & temizlik protokolleri standartlaştırın: Temizlik kimyasalları, süre, konsantrasyon ve kontaminasyon testleri rutin olsun. (KPI: aylık bakteri/koliform testleri). Food Safety
- Kayıt dışılığa son verin: Her alım için fatura+analiz sonucu verin. Kayıt dışılık uzun vadede pazarı kapatır.
- Hedef pazar stratejisi belirleyin: İç pazar için düşük marj/yüksek hacim; AB/İhracat için yüksek katma değer + sertifika.
B. Ekipman üreticisi (SETUAY benzeri) — öncelik: sertifika & entegrasyon
- Ürün gamını EN/ISO ve AB iyi hijyen rehberlerine göre uyarlayın; belgeleri webde açıkça yayınlayın. (Kaynak: ISO 5708, EN teknik gereksinimler). Standards ITEH+1
- Tanklara veritabanı/telemetri entegre edin: Müşteriye veri feed sağlayın; yazılım aboneliği ile gelir modeli kurun. (KPI: cihaz başına aylık veri aktarımı ve uptime %).
- Bakım & yedek parça ağı garantileyin: Yerelde hızlı servis, müşteri güveni sağlar.
- Pilot işbirlikleri başlatın: 5–10 büyük çiftlikle pilot, veri gösterimi ve sertifikasyon destek paketleri kurun.
C. Politikalar / Özel sektör ortaklıkları — öncelik: finansman & eğitim
- Sübvansiyon koşuluna sertifikasyon bağlayın: Devlet destekleri hijyen/soğutma iyileştirmesi için kullanılmalı.
- Eğitim programları: Çiftlik düzeyinde CIP, izlenebilirlik ve veri kullanımı eğitimi başlatılmalı.
- İhracat öncesi uyum merkezleri: Bölgesel merkezlerde test, sertifikasyon, evrak desteği sağlanmalı.
KPI’lar — başarıyı nasıl ölçeceksiniz (mutlak, sayısal)
- Soğuk zincir uyumluluğu: %95 alım anında süt sıcaklığı ≤4°C (veya ülke standardına göre). LandbrugsInfo
- Mikrobiyolojik performans: Aylık toplam koliform/bakteri düzeyinde belirlenen sınırın altında kalma oranı %98+. Food Safety
- Sertifikasyon payı: 2030’a kadar ihracat yapan işletmelerin %80’i uluslararası izlenebilirlik sertifikasına sahip olmalı. (hedef önerisi)
- Enerji/CO₂ verimliliği: 2030’a kadar üretim başına emisyonlarda belirgin (%20–30) düşüş hedefi (sektör planlarıyla uyumlu). EDA – European Dairy Association
Riskler (acı gerçek)
- Yatırım yapmazsanız: 2030 itibarıyla AB ve gelişmiş iç alıcılar sizi tedarik listesinden çıkarır.
- Sadece fiyatla rekabet ederseniz: Regülasyon maliyetleri artınca battınız.
- Veri/izlenebilirlik yoksa: Kalite krizlerinde tazminat ve pazar erişimi kaybı gelir.
Çok basit: 2030 bir şaka değil. AB tarafı sürdürülebilirlik ve izlenebilirlik ile piyasayı yeniden yapılandırıyor; Fransa gibi büyük oyuncular bu geçişi yönlendiriyor. Türkiye’nin üretimi artıyor ama artan üretim, artan kalite/izlenebilirlik getirmezse değersiz büyüme olur. SETUAY gibi firmalar için tek çıkış yolu sertifikasyon, dijitalleşme ve müşteri-işletme ilişkilerinde servis-odaklı iş modeli geliştirmektir.
